Het levende erfgoed van Lommel
met archeoloog Ferdi Geerts
Ferdi Geerts stroomt over van de rijke historie die het Noord-Limburgse landschap te bieden heeft. Zijn passie? Da’s archeologie; hét domein waarin hij gedurende zijn carrière vooraanstaande opgravingen en onderzoeken geleid heeft. Vandaag vertoeft Ferdi nog steeds het allerliefst in het Archeohuis “De Kolonie”; een boeiende erfgoedinstelling waar hij ons met trots enkele uitermate intrigerende artefacten voorstelt. Alles is piekfijn gelabeld en wordt uitvoerig van bijpassende uitleg voorzien. Nieuwsgierige geschiedenisfanaten die zich hier na afspraak aandienen, zullen zéker niet op hun honger blijven zitten. Zo vallen ook wij van de ene verbazing in de andere als Ferdi een tipje van de sluier oplicht over het vele wetenschappelijk onderzoek dat aan de basis ligt van het erfgoed uit de regio.
Ferdi, hoe heb je jouw roeping binnen de archeologie ooit ontdekt?
Als jonge knaap mocht ik met gewestplannen op pad om het landschap te lezen en zo de kadasterkaarten in te vullen. Het gevoel van op ontdekking te mogen gaan in gebieden waar niet iedereen zomaar werd toegestaan, gaf me een zekere kick en een gevoel van eervol werk. Voor het eerst keek ik niet meer naar de façade van het landschap, maar werd mij een blik achter de schermen gegund.
Is geschiedenis iets definitief van vroeger, of zie jij het eerder als een levend verhaal?
Men zegt wel eens dat de geschiedenis zich herhaalt, maar daar ben ik het niet mee eens. Je vergeet dan dat de context waarin iets gebeurt nooit hetzelfde is. Waarin ik wél een repetitie opmerk is het gedrag van de mens. Hij vertoont steeds dezelfde denkpatronen en blijft vanuit gelijke motieven handelen, wat zelfs door de eeuwen heen blijft resulteren in zeer herkenbare, voorspelbare gedragingen. De geschiedenis verandert dus inderdaad niet, maar het is de manier waarop we ernaar kijken die blijft evolueren.
“Geschiedenis herhaalt zich niet. Het is de mens die steeds in herhaling valt.”
Wat maakt geschiedenis volgens jou laaiend actueel?
Erfgoed blijft een onuitputtelijke bron waarbij er altijd weer nieuwe opgravingen of ontdekkingen worden gedaan die een nieuwe blik geven op gedane feiten. Bovendien evolueert de technologie voor wetenschappelijk onderzoek énorm snel. Zo kunnen we nu onder meer door middel van DNA-onderzoek veel gedetailleerder te werk gaan!
Via welke initiatieven kunnen geïnteresseerden proeven van het Lommelse erfgoed?
Er zijn heel wat evenementen die met regelmaat op de kalender verschijnen. Van Erfgoeddag tot Open Monumentendag, Open Kerkendagen en Archeologiedagen… Die laatste zijn uiteraard mijn allergrootste passie. Ik kan het iedereen aanraden om eens door archeologische ogen te kijken naar het landschap waarin je woont.
“Wanneer je het landschap leert lezen, zie je plots een hele geschiedenis die zich ontspint.”
Wat maakt van Noord-Limburg zo’n boeiend onderzoeksgebied?
We zijn géén gebied dat bekend staat om groot erfgoed zoals een abdij of dergelijke, maar typeren ons vooral door het diverse landschap en de kleine, indrukwekkende elementen. Onze regio is een zeer biodivers gebied dat als één van de grootste archeologische vindplaatsen beschouwd wordt. Ook is er veel open ruimte; wat immense waarde heeft voor landschapsonderzoek. Zo zijn er onder meer onderzoeken en opgravingen lopende bij het Kristalpark die o.a. interessante vuurstenen naar voren schuiven.
Van welke vondsten word je het meest enthousiast?
Hier in het Archeohuis liggen enkele pronkstukken bewaard zoals deze gegraveerde rolsteen van 13000 jaar oud waarin zich groefjes met sporen van rode oker bevinden. Deze staat geregistreerd in de Topstukkendatabank en werd onder meer al tentoongesteld in het MAS. We hebben drie van zulke rolstenen gevonden in Lommel. Een wetenschapper kan dan enkel de droge feiten benoemen, maar een kunstenaar omschreef deze rolsteen ooit als de uraniumstaaf van de verbeelding. Dus dan mogen we het toch zien als iets bijzonders!
Welke bijzonderheden mogen bezoekers zeker niet links laten liggen wanneer ze in Lommel verblijven?
Indien je de Witterweken bijwoont, maak je echt een sprong terug in de tijd! Met Natuurpunt en haar vrijwilligers zijn heel wat inspanningen geleverd om het ritueel van grasbevloeiing bij De Watering zo mooi te bewaren dat het vandaag erkend wordt als UNESCO-erfgoed; iets om terecht trots op te zijn! Ook een wandeling in dit gebied is een absolute aanrader. Via QR-codes, kun je het landschap leren lezen. Via de “IZI-travel”-app vind je tal van interessante begeleidende audioteksten. Zo kijk je steeds met aandacht, ook al ben je (nog) geen ervaren kenner.
“Wie met een open blik durft kijken, pikt altijd wel iets mee en daar draait het om!”
Zijn er verder nog nieuwigheden in de regio Nationaal Park Bosland die het verkennen waard zijn?
Er valt zoveel te beleven, maar je moet je weg vinden in wat jouw interesse en voorkeur geniet. Vanuit het nagelnieuwe kunstwerk House of Nature van Will Beckers kun je bijvoorbeeld niet alleen de Sahara verkennen, maar er vertrekken ook boeiende geschiedkundige wandelingen, onder meer over de Tweede Wereldoorlog.
Waarom blijft het belangrijk om ‘ons’ erfgoed zo goed mogelijk te bewaren?
Erfgoed is een zeer ruim containerbegrip waar pakweg alles in past dat bewoners door de jaren heen zijn gaan waarderen. Mensen zijn routinedieren die veel waarde hechten aan houvast. Zo zijn kerken vandaag misschien minder functioneel, maar toch blijven ze de dorpskern van je vertrouwde thuisplek die je na een vakantie graag weer ziet verschijnen in het landschap. Verandering is goed en moet er ook zijn, maar het doorvoeren van vernieuwing is iets dat geleidelijk aan moet verlopen. Bij te veel verandering, zetten mensen hun stekels op omdat het hen een gevoel van onbehagen bezorgt; het is dan alsof ze zich onthecht voelen. Waarde hechten aan vertrouwde, beeldbepalende elementen uit je bakermat, is dan een fijne troost.
“Het verleden is geweest, maar je moet ook vooruit leren kijken.”
Ferdi, je bent ook een belangrijke bron gebleken voor de landschapsbiografie in het dossier van Nationaal Park Bosland. Hoe kijk je vandaag naar de toekomst van het Nationaal Park?
Ik heb met veel plezier mijn inhoudelijke bijdrage aan dit dossier geleverd omdat het helemaal binnenin mijn expertise valt. Toch denk ik dat dit slechts het begin is en dat er nog heel wat tijd nodig is om het trotse Nationaal Park-gevoel te doen groeien. Ik voel ook dat er nood is aan eenheid op bestuursniveau om efficiënter samen te werken. Een bijkomend overkoepelend onthaalpunt dat alles samenbindt en bezoekers voorstelt aan de vele mogelijke routes en sites, zou de verspreiding ongetwijfeld in een stroomversnelling kunnen brengen…
